صنایع دستی افغانستان !

افغانستان کشوریست که در قلب آسیا موفعیت داشته وبا کشورهای چین، تاجکستان، ازبکستان ایران وپاکستان هم مرز می باشد. در ادوار تاریخ این مرزهای مشترک باعث شده که روابط اجتماعی، اقتصادی وفرهنگی با کشورهای همجوار حفظ نماید وامروزه اقوام مختلف ومتعدد دراین کشور سکونت دارند.

اقتصاد افغانستان اصولاً اقتصاد زراعتی ومالداری است. لیکن صنایع دستی افغانستان که ریشه در هزاران سال قبل دارد ونشان دهنده فرهنگ وهنر عمیق افغانی است وزمانی به عنوان یکی از ارکان اساسی اقتصاد جامعه ودر آمد خانواده های افغان محسوب میشد، متأسفانه حال دیده می شود که با کم مهری مواجه شده ودر گوشه قرار گرفته است. صنایع دستی افغان با وجود کیفیت خوب ودارا بودن هنر ناب افغانی به علت عدم حمایت از آن، اسما نابودشده ونزدیک است که رسماً هم از میان برود.

حال می پردازیم به اینکه صنایع دستی یعنی چی؟

صنایع دستی به مجموعه ای از هنر وصنعتی اطلاق می شود که بیش تر با استفاده از مواد اولیه بومی وانجام قسمتی از مراحل اساسی تولید به کمک دست وابزار دستی، موجب تهیه وساخت محصولاتی می شود که در هر واحد آن، ذوق هنری وخلاقیت فکری صنعت گر سازنده به نحوی تجلی یافته وهمین عامل وجه تمایز اصلی این گونه محصولات از مصنوعات مشابه ماشینی وفابریکه ای است. پس صنایع دستی تنها یک کالا یاشی برای مبادله وخرید وفروش نیست، بلکه خصوصیات فرهنگی وویژه گی های اقوام وملل مختلف از طریق این کالای باارزش مبادله می شود ونوعی ارتباط را بین آنها ایجاد میکند ومعمولاً همین ویژه گی های فرهنگی وهنری بوده است که برارزش اقتصادی وپولی آن افزوده وآنرا به یک صنعت تاریخی وپر در آمد تبدیل کرده است. بنابر این صنایع دستی باید دارای ویژه گی های زیر باشد.

1-         انجام قسمتی از مراحل اساسی تولیدی، توسط دست وابراز ووسائل دستی

2-     حضور مؤثر وخلاق انسان در تولید وشکل بخشیدن به محصولات ساخته شده با امکان ایجاد تنوع وپیاده کردن طرح های مختلف در مرحله ساخت این گونه محصولات که میتوان بارعایت کردن این ویژه گی تحولی بزرگ در بخش صنایع دستی کشور وافزایش بازار فروش وتقاضا ایجاد نمود.

3-         تأمین قسمت عمده مواد اولیه مصرفی از منابع داخلی

4-         داشتن بار فرهنگی استفاده از طرح های اصیل، بومی وسنتی

5-         عدم همانند وتشابه فر آورده های تولیدی با یکدیگر

6-     عدم نیاز به سرمایه گذاری زیاد در مقایسه با سایر رشته های صنعت که خود می تواند در وضعیت  کنونی اقتصادی جامعه افغانستان راه گشا باشد.

7-         دارا بودن ارزش افزوده زیاد در مقایسه با صنایع دیگر

8-         قابلیت ایجاد وتوسعه در مناطق مختلف مانند: شهر، روستا وحتی در جوامع کوچی

9-         قابلیت انتقالی تجربیات، رموز وفنون تولیدی به روش استاد وشاگردی.

انواع و اقسام صنایع دستی قدیمی در کشور!

 سفالکری، قالین بافی، گلیم بافی، ابریشم دوزی، پوست قره قل، پتو بافی، پشتی دوزی، پوستین دوزی، زرگری، جوال دوزی، خامک دوزی، خورجین بافی، خیاطی، رفوگری، رنگریزی، ریسندگی، زین سازی، سبد بافی، مهره دوزی، لاجورد تراشی، کندن کاری، گلابتون دوزی، گل دوزی، لحاف دوزی، مسگری، نجاری، نمدمالی، حاشیه دوزی، چرم دوزی، تور بافی، جراب پشمی (هزاره گی وکفشک) چارق دوزی، حکاکی، دوتارسازی وغیره.

سفالگری:

سفالکری ساختن ظروف با گل است وبه ظرف ساخته شده سفال می گویند. از مشهور ترین سفالینه ها میتوان به کوزه وکاسه وپیاله سفالین اشاره کرد. قبل از رواج سفالینه ها رایح ترین مظروفات بشر بودند. مرغوب ترین خاک در صنعت سفالگری خاک رس می باشد که بدلیل وجود مقادیر زیادی آهن در آن ، به رنگ سرخ است. سفالگری از نخستین صنایع بشر می باشد خاستگاه آنرا گرچه به درستی آشکارنيست ولی از روی یافته های کهن سرزمین باستانی سومر می دانند.

قابل ذکر است که ساختن ظروف سفالی متعلق به زمانی است که انسان در دشت زندگی میکرد. این ظروف معمولاً برای نگهداری مواد غذائی ساخته شده است. ظروف سفالی خاصیت فاسد نشدنی دارد اما از سویی به دست آوردن این ظروف امکان تعبیر وتفسیر بخش های مهمی از زندگی انسانها اولیه را فراهم آورده است. مراحل ساخت وتحول ظروف های سفالی عبارت انداز:

-          دست ساز

-          چرخ ساز که بصورت کند وتند

-          ساختن ظروف سفالی به شکل مجسمه یا حجم های ترکیبی، یعنی علاوه بر حفظ کاربری ظروف سفالی آنها به شکل مجسمه هایی از حیوانات یا حجم های ترکیبی، که نشان گر نوع نگرش آنها به جهان هستی است می ساختند.

مطالعه در مورد زمان آغاز وپیدایش خط بدون بررسی نقوش حک شده روی ظروف سفالی امکان پذیر بنوده است. به ویژه ظروف مربوط به هزاره های 5و6 پیش از میلاد دراین میان نقش غیر قابل انکاری دارد.